ประเพณีสรงน้ำพระธาตุหริภุญชัย

         วัดพระธาตุหริภุญชัย วรมหาวิหาร เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองลำพูนมาตั้งแต่โบราณ ตั้งแต่ครั้งยังเรียกว่า “นครหริภุญไชย” องค์พระธาตุหริภุญชัย เป็นศูนย์รวมศรัทธาของผู้คนทั้งในอดีตและปัจจุบันเป็นหนึ่งใน “แปดจอมเจดีย์ของประเทศไทย”และยังถือว่าเป็นต้นแบบเจดีย์ทรงล้านนาที่งดงามที่สุด พระธาตุแห่งนี้เกี่ยวข้องกับกษัตริย์หลายพระองค์ตั้งแต่พระเจ้าอาทิตยราช สืบเนื่องมาจนถึงยุคล้านนา และรัตนโกสินทร์  รากฐานจากตำนานและศรัทธาตามตำนานกล่าวว่าสถานที่แห่งนี้เคยเป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุซึ่งปรากฏขึ้นจากปาฏิหาริย์ ทำให้พระธาตุหริภุญชัย กลายเป็น “ศูนย์กลางพุทธศาสนา” ของล้านนาและเป็นสถานที่ที่ผู้คนมากราบไหว้เพื่อความเป็นสิริมงคลในชีวิต 

          ประเพณีสรงน้ำพระธาตุประเพณีสำคัญที่สุดที่สืบทอดมาคือ “การสรงน้ำพระธาตุหริภุญชัย”  จะจัดขึ้นในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 เหนือ แต่ในบางปีที่เรียกว่า “เดือนแปดสองหน” วันสรงน้ำอาจไม่ตรงกับวันวิสาขบูชา ภาพของงานประเพณีในวันสำคัญนี้ ชาวลำพูนและชาวล้านนาไม่ว่าจะอยู่ที่ใด ต่างเดินทางกลับบ้านโดยไม่ต้องมีการนัดหมายทุกคน “รู้กันเอง” ว่าวันนี้คือวันอะไร ผู้คนจะพร้อมใจกันนำน้ำสะอาด น้ำอบ น้ำหอม มาสรงองค์พระธาตุเพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต บรรยากาศเต็มไปด้วยความศรัทธาความสงบ และความปีติน้ำสรงพระธาตุและความศักดิ์สิทธิ์ น้ำที่ใช้สรงพระธาตุนั้นมีความสำคัญอย่างยิ่ง นอกจากน้ำที่ประชาชนนำมาแล้วยังมี “น้ำพระราชทาน” ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานมาใช้ในพิธีทุกปี รวมถึงน้ำศักดิ์สิทธิ์จาก “บ่อน้ำทิพย์ดอยขะม้อ” ซึ่งถือเป็นน้ำบริสุทธิ์ตามความเชื่อโบราณ และเพิ่มเติมมายุคหลังคือน้ำทิพย์สำคัญจากที่ต่างๆ ในจังหวัดลำพูน

          กิจกรรมภายในงานนอกจากพิธีสรงน้ำพระธาตุแล้วยังมีกิจกรรมสำคัญอีกมากมาย เช่น  * การเวียนเทียน  * การฟ้อนถวายพระธาตุ  * การแห่ครัวทานจากคณะสงฆ์ทั่วจังหวัดลำพูน ตกแต่งขบวนในความหมายพระพุทธศาสนาอย่างมีคุณค่าและงดงาม  * การแข่งกลองหลวง กลองสะบัดชัยฟ้อนเล็บ  และกิจกรรมพื้นบ้าน  กิจกรรมเหล่านี้สะท้อนถึง วิถีชีวิต วัฒนธรรม และศิลปะของชาวล้านนา ความเปลี่ยนแปลงของประเพณี เมื่อกาลเวลาเปลี่ยนไปรูปแบบของงานก็มีการปรับเปลี่ยนบ้างตามยุคสมัย มีการนำวัฒนธรรมจากภายนอกเข้ามาผสมผสานบ้าง แม้บางส่วนอาจทำให้ความงดงามดั้งเดิมลดลงแต่หัวใจของประเพณี “คือศรัทธาในพระพุทธศาสนา” ยังคงอยู่ไม่เปลี่ยนแปลง ความหมายที่แท้จริง สำหรับชาวลำพูนการได้มาสรงน้ำพระธาตุปีละครั้งไม่ใช่เพียงการทำบุญ แต่คือการ “ชำระจิตใจ” เติมพลังใจให้ชีวิตและเป็นการกลับมาเชื่อมโยงกับรากเหง้าของตนเอง

         บทสรุป ประเพณีสรงน้ำพระธาตุหริภุญชัย จึงไม่ใช่เพียงงานประเพณีทั่วไป แต่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่หล่อหลอมจิตใจผู้คนมาหลายร้อยปีเป็นภาพสะท้อนของศรัทธา ความสามัคคีและอัตลักษณ์ของชาว ลำพูน และล้านนาที่สำคัญ ตอกย้ำ ถ้าเป็นคนลำพูน หรือเกิดปีระกา หรือผู้ที่เคารพรักและศรัทธา องค์พระธาตุ ประเพณีนี้จึงสำคัญอย่างยิ่ง สำหรับทุกท่านที่ต้องมาสรงน้ำพระธาตุหริภุญชัย เพื่อเป็นสิริมงคล แก่ชีวิตท่านให้ได้

   เรียบเรียงโดย บารเมศ วรรณสัย